Sağdan sola Arapça arayüzler: farkı yaratan ayrıntılar

Pek çok sistem, Arapça konuşan kullanıcıya yalnızca metinleri çevrilmiş olarak ulaşır: Kelimeler Arapçadır, ama menü eski yerinde durur, oklar yanlış yönü gösterir, sayılar ve Latin harfli ürün adları cümlelerin içinde oradan oraya sıçrar. Kullanıcı, sistemin kendisi için yapılmadığını hisseder ve her tıklamadan önce tereddüt eder.

Çevrilmiş bir arayüz, Arapça bir arayüz değildir. Arapça arayüz en baştan şunlar hesaba katılarak tasarlanır: Okuma sağdan başlar, Arapça metin Latin harfli metinlerle ve sayılarla karışacaktır, Arapça kelimelerin uzunlukları ve biçimleri de İngilizceden farklıdır. Bu yazıda, geliştirdiğimiz her Arapça arayüzde gözden geçirdiğimiz ayrıntıları bir araya getiriyoruz.

Yalnızca metnin değil, tüm yerleşimin aynalanması

Sayfanın yönü sağdan sola olduğunda yerleşim de onunla birlikte aynalanmalıdır: Yan menü sağa geçer, sütunların sırası sağdan başlar ve okuma sola doğru ilerlediği için “İleri” düğmesi solda yer alır. Uzun formlardaki adım göstergesi de böyledir: İlk adım en sağdadır.

Web sayfalarında bu, yönün sayfa içeriğinin kendisinde belirtilmesiyle başlar: kök öğede rtl değerini alan dir özniteliği ve onunla birlikte dil özniteliği. World Wide Web Konsorsiyumu’nun yönergeleri, yönün CSS’te değil, HTML işaretlemesinde belirtilmesini önerir; çünkü yön içeriğin anlamının bir parçasıdır ve böylece stil dosyası yüklenmese bile doğru kalır.

Ardından, kenar boşluklarını ve konumları sağ ve sol yerine başlangıç ve bitişle tanımlayan mantıksal CSS özellikleri gelir. Böylece satırın başındaki kenar boşluğu, aynı kuralla Arapça bir sayfada sağda, İngilizce bir sayfada solda yer alır. Android uygulamalarında da ilke aynıdır: left ve right yerine start ve end.

Yön bildiren simgeler

Her simge aynalanmaz. Geri ve ileri okları gibi hareket ya da yön bildiren simgeler sayfanın yönüyle birlikte aynalanır. Logo gibi, ters çevrildiğinde anlamı değişen bir simge ise olduğu gibi kalır ya da ona özel bir sürüm gerekir.

Android, basit simgelerin otomatik olarak aynalanmasına olanak tanır ve karmaşık simgelerin ya da aynalandığında anlamı değişen simgelerin elle düzenlenmesi gerektiği konusunda uyarır. Aynı kural her platform için geçerlidir: tüm görsellerin topluca aynalanması değil, her simge için yazılı bir karar.

Arapça cümle içinde karışık yönlü metin ve sayılar

Yönetim sistemlerinde bir cümle nadiren tamamen Arapçadır. İçinde Latin harfli bir ürün adı, bir ürün kodu, bir telefon numarası ve bir e-posta adresi bulunur. Tarayıcı bu parçaları Unicode çift yönlü metin algoritmasıyla sıralar: Arap harfleri sağdan sola, Latin harfleri ve rakamlar soldan sağa.

Sorun, iki yönün buluştuğu sınırlarda, özellikle de kendi yönü olmayan boşluklar ve noktalama işaretleriyle ortaya çıkar. Bir telefon numarasındaki nokta, virgül ya da artı işareti yanlış uca kayabilir ve numara ya da kod karışık bir sırayla görünür. Android yönergeleri de, uluslararası bir telefon numarası gibi rakamla ya da noktalama işaretiyle başlayan metni, ele alınması gereken durumlar arasında sayar.

Aynı konsorsiyumun yönergelerinde önerilen çözüm, ters yöndeki her metin parçasının, yönünü belirten bir öğeyle sarılmasıdır. Kullanıcının yazdığı bir ad ya da veri tabanından gelen bir değer gibi, metnin yönü önceden bilinmiyorsa bdi öğesi ya da dir özniteliğinin auto değeri kullanılır; tarayıcı da, belirgin bir yazı yönü olan ilk harfe bakarak metnin yönünü belirler. Uygulamada bunu şöyle yapıyoruz:

• Telefon numaraları, yönü belirlenmiş bir öğenin içinde her zaman soldan sağa gösterilir.
• E-posta adresleri, bağlantılar ve ürün kodları, soldan sağa yönlü ayrı bir parçada yalıtılır.
• Kullanıcıların girdiği müşteri ve ürün adları, içeriklerinden çıkarılan bir yönle gösterilir.
• Çevrilmiş bir mesajın içine eklenen hiçbir metin, yönü yalıtılmadan bırakılmaz.

Kullanıcı iyi bir Arapça arayüzü fark etmez; çünkü orada ters bir oka ya da dağınık bir sayıya takılmaz.

Sayılar ve tarihler: önceden yazılan kararlar

Arapça bir arayüzde sayılar açık bir karar gerektirir: Batı rakamlarıyla mı yoksa Doğu Arap rakamlarıyla mı gösterilecekleri, binlik ayırıcının ve ondalık ayırıcının ne olacağı. Bu teknik bir ayrıntı değil, sistemin kullanıcı kitlesine ve bu kitlenin okuma alışkanlıklarına bağlı bir tercihtir.

JavaScript’te Intl.NumberFormat, varsayılan rakam sistemini dile göre seçer ve bunun açıkça belirtilmesine de izin verir. Intl.DateTimeFormat ise günü, ayı ve yılı dile ve bölgeye göre sıralar; ayrıca miladi ya da hicri takvimin seçilmesine olanak tanır. Bu seçenekleri bu yüzden sistemin tek bir yerinde belirliyoruz ve her cihazın varsayılan ayarına bırakmıyoruz.

Tarihi ekrandan ekrana farklı bir sırayla gösteren bir sistem varsayalım. Bir çalışan, aslında önce ayı sonra günü gösteren bir tarihi önce gün sonra ay diye okur ve bir teslim tarihinde ya da bir faturanın vadesinde yanılır. Yazılı tek bir karar, bu hatayı tüm ekranlarda ve raporlarda önler.

Yazı tipleri, satır yüksekliği ve metin uzunluğu

Arapça bir yazı tipi, Latin bir yazı tipinin kopyası değildir. Harfler birbirine bitişir, bazıları satırın altına iner; noktalar ve harekeler de harflerin üstünde ve altında boşluk ister. Bu yüzden Arapça için tasarlanmış bir yazı tipi seçiyor, ona bunlara yetecek bir satır yüksekliği veriyor ve gerçekten kullanacağımız kalınlıklarla test ediyoruz.

Sık yapılan hatalardan biri, İngilizce başlıklar için tasarlanmış bir stili kopyalayarak Arapça metne harf aralığı uygulamaktır. MDN, Arap yazısında harflerin bitişik kalmasının beklendiğine ve harf aralığının metnin kırık görünmesine yol açabileceğine dikkat çeker.

Metnin uzunluğu da çeviriden sonra değişir: Kısa bir İngilizce kelimeye yeten bir düğme, o kelimenin Arapça karşılığına dar gelebilir. Microsoft, arayüzde genişlik ve yüksekliğin sabitlenmemesini, öğelerin içeriklerine göre genişleyebilmesini önerir.

Formlar, tablolar ve raporlar

Formlar

Arapça bir formda etiket sağda yer alır ve giriş sağdan başlar. Ancak bazı alanlar doğası gereği Latin karakterlidir: e-posta, telefon numarası ve hesap numarası. Bu alanları, kullanıcı yazdığını doğru sırayla görsün diye soldan sağa gösteriyoruz.

Notlar ve adlar gibi serbest metin alanları ise auto değerini alır; böylece yönleri kullanıcının yazdığına göre belirlenir. Ayrıca dirname özniteliği, metnin yönünü değeriyle birlikte sunucuya gönderebilir; bu sayede metin daha sonra yazıldığı gibi gösterilir. Doğrulama mesajları ise teknik bir hata kodu olarak değil, neyin gerektiğini söyleyen açık bir Arapçayla yazılır.

Tablolar ve raporlar

Arapça bir tablo sağdan başlar: İlk sütunda kimlik ya da ad yer alır ve okuma sola doğru ilerler. Sayısal sütunlar, değerler kolayca karşılaştırılabilsin diye tek ve sabit bir biçimde hizalanır. Yazdırılan ya da dışa aktarılan raporlar da aynı testi gerektirir; çünkü bunlar çoğu zaman arayüzü çizen araçtan farklı bir araçla üretilir.

Gerçek Arapça içerikle test

Latin harfli yer tutucu metin, Arapça arayüzün sorunlarını ortaya çıkarmaz. Bu yüzden uzun Arapça adlarla, iki satıra yayılan başlıklarla, Latin harfli adlar ve telefon numaraları içeren cümlelerle, büyük tutarlarla ve eksiksiz hata mesajlarıyla test ediyoruz.

Arayüzü, satırların kırıldığı ve sorunların erken ortaya çıktığı dar mobil ekranda da deniyoruz. Android’de, metinleri çevrilmeden önce arayüzü aynalanmış olarak görmek için Geliştirici seçeneklerinden sağdan sola yön zorlanabilir.

Arapça arayüz için kontrol listesi

• Yön, içeriğin diliyle birlikte kodda sayfa düzeyinde belirtilmiş.
• Kenar boşlukları ve konumlar sağ ve sol ile değil, başlangıç ve bitişle yazılmış.
• Yön bildiren simgeler aynalanıyor, diğerleri olduğu gibi kalıyor.
• Telefon numaraları, e-posta adresleri ve kodlar yön açısından yalıtılmış ve doğru okunuyor.
• Rakam sistemi, tarih biçimi ve takvim yazılı tek bir kararla belirlenmiş.
• Yazı tipi Arapça için tasarlanmış, satır yüksekliği noktalara ve harekelere yetiyor, harf aralığı yok.
• Latin karakterli alanlar soldan sağa gösteriliyor, serbest metin kullanıcının yazdığını izliyor.
• Doğrulama mesajları Arapça ve net.
• Test, gerçek Arapça içerikle ve dar bir mobil ekranda yapılmış.

Arapça arayüz, projenin sonunda yapılan bir çeviriyle değil, projenin başından itibaren verilen kararlarla elde edilir: yön, karışık yönlü metin, sayılar ve yazı tipleri. Bu kararlar ne kadar gecikirse, gözden geçirilmesi gereken ekran sayısı o kadar artar.

Arapça konuşan kullanıcılar için bir platform ya da sistem planlıyorsanız, durumunuzu ITS ekibiyle görüşebilirsiniz; mevcut arayüzünüzü birlikte gözden geçirelim ya da en baştan Arapça bir arayüz planlayalım.